Bubrežni kamenci su jedan od najbolnijih poremećaja koji pogađaju ljude, a takođe i jedan od najčešćih poremećaja urinarnog trakta. Muškarci su češće pogođeni nego žene, a većina ih iziđe iz tijela bez intervencije ljekara.

Bubrežni kamenac se stvara iz kristala koji se talože iz mokraće i nakupljaju na unutrašnjim površinama bubrega. Urolitijaza je stručni medicinski izraz kojim se opisuju kamenci koji se pojavljuju u urinarnom traktu.

Opis bolesti

Normalno, mokraća sadrži hemijske supstance  koje sprečavaju ili koče stvaranje kristala. Međutim, čini se da ti inhibitori ne djeluju kod svih ljudi i kod nekih osoba se stvaraju kamenci. Ako kristali ostanu dovoljno sitni, putovaće kroz urinarni trakt i izaći izvan tijela mokraćom, a da to osoba ne primijeti. Bubrežni kamenci mogu sadržati različite kombinacijehemijskih supstanci Najčešća vrsta kamenaca sadrži kalcijum u kombinaciji ili s oksalatom ili fosfatom. Te hemijske supstance dio su čovjekove normalne ishrane i sačinjavaju važne dijelove tijela, kao što su kosti i mišići. Rjeđi oblici su kamenaci mokraćne kiseline i cistinski kamenaci.

Ko obolijeva?

Iako se kamenci češće pojavljuju kod muškaraca, broj žena koje obolijevaju od bubrežnih kamenaca povećava se tokom zadnjih 10 godina, zbog čega se taj odnos mijenja. Bubrežni kamenci većinom pogađaju ljude u dobi od 20 do 40 godina. Kad se jednom kod neke osobe pojavilo više od jednog kamenca, veća je vjerovatnoća da će ih se pojaviti još. Kod osobe u čijoj su porodici postojali slučajevi bubrežnih kamenaca postoji veća vjerovatnoća da će ih dobiti i ona. Infekcije urinarnog trakta, bubrežni poremećaji kao što su cistične bubrežne bolesti i metabolički poremećaji kao što je hipertiroidizam takođe su povezani sa stvaranjem kamenaca. Pored toga, bubrežni kamenci se razvijaju kod više od 70 posto bolesnika s nasljednom bolesti nazvanom renalna tubularna acidoza. Cistinurija i hiperoksalurija, druga su dva rijetka nasljedna poremećaja koja često uzrokuju bubrežne kamence. Drugi uzroci bubrežnih kamenaca su hiperurikozurija (poremećaj metabolizma mokraćne kiseline), ulozi, prevelik unos vitamina D i začepljenje urinarnog trakta. Neki diuretici (pilule za izbacivanje vode iz tijela) ili antacidi na osnovi kalcijuma mogu povećati rizik od stvaranja kamenaca jer povećavaju količinu kalcijuma u mokraći.

Simptomi

Obično je prvi simptom bubrežnog kamenca izuzetno jaka bol. Bol obično započinje naglo kad se kamenac počne pomjerati u urinarnom traktu, izazivajući iritaciju ili začepljenje. Obično čovjek osjeća oštru, grčevitu bol u leđima i boku u području bubrega ili donjeg dijela stomaka. Ponekad se uz ovu bol pojavljuje mučnina i povraćanje. Kasnije se bol može širiti u prepone. Ako je kamenac prevelik da bi lako prošao, bol se nastavlja kako mišići u uskoj mokraćnoj cijevi nastoje da izbace kamenac prema dolje u mokraćnu bešiku. Kako kamenac raste ili se pomjera, može se pojaviti krv u mokraći. Kako se kamenac spušta niz mokraćnu cijev bliže bešici, osoba može osjećati češću potrebu za mokrenjem ili osjećati pečenje prilikom mokrenja. Ako ove simptome prati povišena temperatura ili groznica, može biti prisutna infekcija. U tom slučaju, treba se odmah obratiti ljekaru.

Koja se ispitivanja mogu uraditi?

Ponekad se “tihi” kamenci (koji ne uzrokuju simptome) nađu na rendgenskom snimku napravljenoj tokom  opšteg zdravstvenog pregleda. Ti bi kamenci vjerovatno prošli neprimijećeni. Češće, bubrežni kamenci se nađu na rendgenskom ili ultrazvučnom snimku osobe koja se žali na krv u mokraći ili iznenadnu bol. Te dijagnostičke slike daju ljekaru korisne informacije o veličini i smještaju kamenca. Ispitivanja krvi i mokraće pomažu kod otkrivanja mogućih nenormalnih supstanci koje mogu pospješivati stvaranje kamenaca. Ljekar može odlučiti da snimi urinarni trakt specijalnim rendgenskim ispitivanjem nazvanim intravenska urografija. Zajedno, rezultati ovih ispitivanja pomažu kod određivanja odgovarajućeg liječenja.

Liječenje

Srećom, većina kamenaca može se liječiti bez operacije. Većina bubrežnih kamenaca može proći kroz urinarni sistem uz mnogo vode (2 do 3 litre dnevno) koja pomaže kamencu da se spusti. U većini slučajeva, osoba može ostati kod kuće tokom  tog procesa, uzimajući lijekove protiv bolova prema potrebi. Ljekar može prepisati određene lijekove kako bi se spriječilo stvaranje kalcijumovih kamenaca i kamenaca mokraćne kiseline. Ti lijekovi kontrolišu količinu kiseline ili lužine u mokraći, što je ključni faktor kod stvaranja kamenaca. Lijek alupurinol takođe može biti koristan u nekim slučajevima hiperkalciurije i hiperurikozurije. Još jedan način na koji ljekar može pokušati da kontroliše hiperkalciuriju, a time i spriječi stvaranje kalcijumovih kamenaca, je prepisivanje diuretika, kao što je hidroklorotijazid. Ti lijekovi smanjuju količinu kalcijuma kojeg bubrezi ispuštaju u mokraću. Neki oblik hirurške operacije može biti potreban radi uklanjanja bubrežnog kamenca ako kamenac:

– ne iziđe nakon razumnog vremenskog razdoblja i izaziva stalne bolove
– prevelik je da bi izišao sam
– priječi protok mokraće
– izaziva stalnu infekciju urinarnog trakta
– oštećuje bubrežno tkivo ili izaziva stalno krvarenje
– povećava se

Ekstrakorporealna litotripsija šok talasima (popularno “razbijanje kamenaca“) najčešće je korišteni postupak za liječenje bubrežnih kamenaca. Koriste se šok talasi koji se stvaraju izvan tijela i putuju kroz kožu i tjelesna tkiva sve dok ne udare u guste kamence. Kamenci se pretvaraju u pijesak i lako prolaze kroz urinarni trakt mokraćom. Vrijeme oporavka je kratko, i većina se ljudi može vratiti normalnim aktivnostima nakon nekoliko dana. Ponekad se za uklanjanje kamenca preporučuje postupak nazvan perkutana nefrolitotomija. Ovaj postupak se često koristi kad je kamenac prilično velik ili na mjestu koje ne dozvoljava djelotvornu upotrebu šok talasa.

Prevencija

Da bi se spriječilo stvaranje kamenaca, mora se utvrditi njihov uzrok. Urolog će odrediti laboratorijska ispitivanja, uključujući ispitivanja krvi i mokraće. On će takođe ispitati bolesnika o anamnezi, poslu koji obavlja i prehrambenim navikama. Jednostavna i najvažnija promjena u načinu života radi sprečavanja stvaranja kamenaca je piti više tečnosti, najbolje vode. Bolesnici koji imaju previše kalcijuma ili oksalata u mokraći možda će morati da jedu manje hrane koja sadrži kalcijum i oksalate. Međutim, neće svi imati koristi od prehrane s malo kalcijuma. Neki bolesnici koji imaju visok nivo oksalata u mokraći mogu imati koristi od dodatnog kalcijuma u prehrani. Bolesnicima će se možda reći da izbjegavaju hranu u koju je dodat vitamin D i određene vrste antacida na osnovi kalcijuma.

Bolesnici koji imaju vrlo kisjelu mokraću možda će morati da jedu manje mesa, ribe i piletine. Da bi se spriječilo nastajanje cistinskih kamenaca, bolesnici moraju svaki dan piti dovoljno vode kako bi smanjili količinu cistina koji ulazi u mokraću. Osobe sklone stvaranju kamenaca kalcijumovog oksalata ljekar će možda zamoliti da smanje unos određene hrane sa sljedećeg popisa.: Jabuke, šparoge, pivo, jezgričasto voće (različito, npr. brusnice, jagode), crni biber, brokula, sir, čokolada, kakao, kafa, kola pića, smokve, grožđe, sladoled, mlijeko, narandže, peršun, kikiriki maslac, ananas, spanać, blitva, čaj, repa, vitamin C, jogurt. Bolesnici ne moraju prestati da jedu ili izbjegavaju ovu vrstu hrane bez prethodnog dogovora s ljekarom..

Ostavi komentar