Trombocitopenija je termin kojim se označava smanjen broj trombocita u cirkulaciji a nastaje zbog njihovog smanjenog stvaranja u kostnoj srži, zbog pojačane razgradnje ili poremećaja njihove preraspodele. Trombociti (krvne pločice) imaju ulogu u zaustavljanju krvavljenja i normalno žive 7-10 dana.

KOJE SE VRIJEDNSTI SMATRAJU TROMBOCITOPENIJOM?

Iako je uobičajena vrijednost trombocita od 150 do 400 x 109/l, pod trombocitopenijom se smatra smanjenje broja trombocita ispod 100 x 109/l, a tek vrijednosti ispod 30 x 109/l zahtijevaju liječenje. Čak i hirurške intervencije mogu da se rade pri smanjenim vrijednostima trombocita i to manje ukoliko je broj trombocita iznad 50 x 109/l, odnosno veće ukoliko je broj trombocita iznad 90 x 109/l.

LAŽNA TROMBOCITOPENIJA

Kada se ustanovi trombocitopenija, treba razlučiti da li se radi o takozvanoj lažnoj, pseudotrombocitopeniji. Naime, u izvjesnim slučajevima dolazi do „sljepljivanja“ trombocita u standardnim epruvetama u kojima se kao antikoagulans koristi EDTA. U stanju „lažne“ trombocitopenije, srednji volumen trombocita (MPV) je povišen. Da bi se isključilo ovo stanje i spriječilo nepotrebno dopunsko ispitivanje, dovoljno je uzeti krv na nekom drugom antikoagulansu (na Na citratu) ili pogledati razmaz periferne krvi.

KOJI SU NAJČEŠĆI UZROCI TROMBOCITOPENIJA?

NAJČEŠĆI UZROCI TROMBOCITOPENIJA JESU INFEKCIJE I TO U PRVOM REDU VIRUSNE I UPOTREBA IZVJESNIH, ŠIROKO KORIŠĆENIH LIJEKOVA (ASPIRIN, BRUFEN, DIKLOFENAK, HEPARIN).

U uvodu su pomenuta tri uzroka trombocitopenija:

Smanjeno stvaranje trombocita je posljedica oštećenja kostne srži usljed bolesti matične ćelije hematopoeze, one osnovne ćelije od koje nastaju sve ostale. To su ozbiljna oboljenja (leukemije, mijelodisplastični sindromi, aplastičme anemije), ali u tim stanjima nisu samo smanjeni trombociti, nego i ostale dvije vrste krvnih ćelija (bijela i crvena krvna zrmca). Smanjeno stvaranje nastaje i u stanjima deficita vitamina B12, odnosno folata, pojedinih infekcija i to najčešće virusnih (HIV, CMV, parvo B19 i slično), ali i uticaja odredjenih hemijskih materija i lijekova.

Povećana razgradnja, odnosno povećanja potrošnja trombocita nastaje u različitim stanjima kada se oni uništavaju brže nego što se proizvode. Fiziološko stanje koje je praćeno trombocitopenijom, najčešće blagog stepena, jeste trudnoća. Ovde spada i takozvana idiopatska trombocitopenična purpura kada vlastiti imunološki sistem dovodi do stvaranja autotrombocitnih antitijela, ali i trombocitopenije u sklopu drugih sistemskih bolesti, poput lupusa i reumatoidnog artritisa. Teška septična stanja praćena aktiviranjem hemostaze, takodje mogu dovesti do trombocitopenije.

Poremećena preraspodela trombocita, odnosno „zarobljavanje“ trombocita u slezini i/ili jetri takodje može biti uzrok.

KLINIČKE MANIFESTACIJE TROMBOCITOPENIJE

Kako je prethodno navedeno, trombociti imaju ulogu u zaustavljanju krvavljenja. Znači, u stanjima trombocitopenija, kliničke manifestacije podrazumijevaju pojavu kožnih krvavljenja i to prvenstveno u vidu petehija (ljubičastih tačkica) na nogama i mjestima izloženim pritisku, potom krvavljenje iz desni i nosa. Teški oblici trombocitopenija se mogu manifestovati krvavljenjem iz gastrointestinalnog, odnosno urogenitalnog trakta.

KAKO SE TROMBOCITOPENIJE LIJEČE?

Ukoliko je broj trombocita niži od 30 x 109/l, a u zavisnosti od individualnih karakteristika bolesnika, ponekad i pri njihovom većem broju (teške infekcije, zatim DIK- diseminovana intravaskularna koagulopatija i kod starijih bolesnika), treba započeti liječenje. Naravno, ako je uzrok trombocitopenije neki od pomenutih lijekova, jasno je da proskribovani lijek treba isključiti.

Takođe, kod virusnih infekcija, sa sanacijom infekcije, dolazi do postepenog sponatnog porasta broja trombocita. Ukoliko smo tragajući za urokom trombocitopenije utvrdlili neku auto-imunu bolest, njenim liječenjem, što uglavnom podrazumijeva primjenu kortikosteroida, postiže se normalizacija broja trombocita.

Određivanjem vijeka trombocita i mjerenjem sekvestracije, možemo izdvojiti onu grupu bolesnika kod kojih će odstranjivanje slezine trajno riješiti problem. U određenim slučajevima, neophodna je primjena imunosupresivne terapije, kao i transfuzije koncentrovanih trombocita, što svakako zahtijeva bolničko liječenje. Danas na tržištu postoje i preparati koji imaju za cilj da stimulišu stvaranje trombocita, naročito u stanjima imunih trombocitopenija, rezistentnih na standardno liječenje.

Autor: dr Marija Elez spec. interne medicine, subspec. hematolog

PharmaMedica

Ostavi komentar